U bent hier: Home » Usability Update » Cijfers en getallen op het web
8 of acht

Cijfers en getallen op het web

Jaap van de Putte en Ab Bertholet | 20 september 2010

pdf-icoontje cijfers-en-getallen-op-het-web-201009.pdf (PDF-bestand: 75 kB)

Getallen laten zich online het beste lezen als ze in cijfers zijn geschreven. Bijvoorbeeld: 12 leest beter dan twaalf. Rangtelwoorden (1e, 2e, 3e) zijn beter leesbaar zonder subscript. En de cijfers in een telefoonnummer kun je beter in groepjes van 2 plaatsen.

Deze en andere praktische tips over getallen op het web zijn het onderwerp van deze UsabilityUpdate. De adviezen die we geven zorgen dat teksten beter leesbaar worden voor iedereen, in het bijzonder ook voor laaggeletterden en mensen die spraak- en/of brailleuitvoer gebruiken.

Online content versus printcontent

Online content wijkt in een aantal opzichten af van printcontent:

  1. Een tekst lezen vanaf een beeldscherm is moeilijker dan vanaf papier. Zelfs een e-reader of de iPad leest nog altijd minder prettig dan papier (1).
  2. De weergave op een scherm kan heel verschillend zijn. Dat ligt aan verschillen in bijvoorbeeld beeldschermen, besturingssystemen en browsers. Ook mobiel internetten is in dit opzicht anders.
  3. De gebruiker kan zelf in de browser van alles nog aanpassen en zo de weergave beïnvloeden, zoals vergroten, verkleinen en een eigen opmaak kiezen.
  4. Bij online content hebben we te maken met verschillende uitvoerapparaten. Normaal is het beeldscherm. Maar er zijn ook mensen die spraakuitvoer gebruiken, zoals dyslectici en blinden. Blinden en ernstig slechtzienden gebruiken vaak ook braille-uitvoer. Deze alternatieve vormen van output stellen specifieke eisen aan de content.

Schrijf getallen als cijfers

Jakob Nielsen beschrijft in het artikel "Show Numbers as Numerals When Writing for Online Readers" (2) dat getallen in het algemeen beter met cijfers geschreven kunnen worden.

Wat is nu eigenlijk het verschil tussen cijfers en getallen?

Wikipedia geeft de volgende definitie van een cijfer (3):

Een cijfer is een enkelvoudig symbool waarmee een telbaar aantal wordt aangeduid.

En een getal wordt omschreven als (4):

Een getal is de aanduiding van een hoeveelheid.

Handboeken voor tekstredactie schrijven van oudsher voor dat in gedrukte of geprinte teksten getallen tot 20, tientallen tot 100 en honderdtallen tot 1000 in letters moeten worden geschreven (5). Maar leest dat ook beter op een scherm? Nielsen (2) toont in zijn onderzoek aan dat getallen geschreven met cijfers beter (en sneller) leesbaar zijn. In plaats van "Na twee jaar ..." is het hier dus beter om te schrijven "Na 2 jaar ...".

Zoals bekend worden teksten op het web niet gelezen, maar hoppen mensen van ankerpunt naar ankerpunt (6). Cijfers blijken (volgens het artikel van Nielsen) ook ankerpunten bij het lezen, zelfs als ze te midden van een grote lap tekst worden aangeboden.

In het kort doet Nielsen de volgende aanbevelingen:

Maar:

Verder is het volgens Nielsen ook beter voor de geloofwaardigheid om cijfers te gebruiken voor exacte aantallen. Exacte getallen zijn specifieker en komen daarmee betrouwbaarder over.

Rangtelwoorden

Voor rangtelwoorden - zoals 2e en 3e - geldt hetzelfde als voor getallen: schrijf ze met cijfers. Het is dus niet "tweede", maar "2e". Dat komt overeen met de conclusies uit het onderzoek van Nielsen.

En moeten we dan nog superscript gebruiken bij de "e" achter het cijfer? Het gebruik van superscript is minder geschikt op het web. Superscript wordt in een kleiner font getoond (70 tot 80 %, afhankelijk van de browser). Door de beperkte weergavemogelijkheden van een beeldscherm kan het daardoor onleesbaar worden.

Verdere ondersteuning komt uit de natuurlijke ontwikkeling van de Nederlandse taal. Volgens de Nederlandse Taalunie is het intussen niet meer gebruikelijk om daarvoor superscript te gebruiken (7). Ook volgens hen is het dus niet 2e, maar 2e.

Maten en formules

Het vermijden van superscript geldt ook voor het gebruik van cijfers in oppervlakte- en inhoudsmaten op het web: m2 en m3.

In wiskundige formules kun je uiteraard niet zomaar superscript en subscript vervangen. HTML heeft ook niet de mogelijkheden om ingewikkelde formules goed tekstueel weer te geven. Een formule kun je daarom het beste als afbeelding plaatsen. Zorg daarbij dat de afbeelding niet te klein is en dat de tekens minimaal even groot zijn als de omringende tekst. Voorzie de afbeelding van een alternatieve tekst.

voorbeeld van een wiskundige formule
Voorbeeld van een formule (formule voor koopkracht. Bron: Wikipedia)

Formules worden meestal gemaakt met speciale formule-editors, zoals OpenOffice Math of MathType (voor Word-gebruikers). Plaats als alternatieve tekst de formule die in de formule-editor staat. Voor bovenstaande formule is de alternatieve tekst: PV=\frac {FV} {(1+i)^{t}}

Telefoonnummers

Bij spraakuitvoer wordt het telefoonnummer 1234567 opgelezen als één miljoen tweehonderdvierendertigduizend vijfhonderdzevenenzestig". Vandaar dat het voor gebruikers van spraakuitvoer beter is om de cijfers te groeperen in kleine groepjes van 2 of 3.

Dit is in lijn met de voorschriften voor de schrijfwijze zoals die zijn vastgelegd in de norm NEN 2132 (8). Daar wordt uitgegaan voor de schrijfwijze van het abonneenummer van groepjes van 2 cijfers en - bij oneven cijfers - het 1e groepje in 3 cijfers. Om het netnummer staan haakjes, gevolgd door een spatie. De schrijfwijze is dus:

(020) 123 45 67
(0317) 12 12 12

Er zijn 2 uitzonderingen op deze regel. Ten eerste als een andere groepering makkelijker te onthouden is:

666 7777

Ten tweede als binnen een organisatie de 1e getallen gelijk zijn, maar de laatste 4 verschillend, bijvoorbeeld:

(030) 454 3000 (conciërge)
(030) 454 3001 (secretariaat)
(030) 454 3245 (kantine)

Waarschijnlijk gaan deze uitzonderingen niet op voor gebruikers van spraakuitvoer en braille-uitvoer en blijft het voor hen prettiger als de cijfers in groepjes van 2 of 3 zijn geplaatst.

Doordat de weergave van een webpagina bij elke gebruiker kan verschillen kan het zijn dat een nummer over 2 regels loopt. Een telefoonnummer over 2 regels verdeeld leest niet handig. Daarom is het beter zogenaamde "harde" spaties (non-breaking-spaces) tussen de getallen te gebruiken. Daarmee dwing je af dat het getal in zijn geheel op 1 regel wordt getoond.

De HTML-code voor een harde spatie is  ". In de meeste Content Management Systemen en de meeste tekstverwerkers krijg je met "Ctrl-Shift-spatie" hetzelfde resultaat.

In de HTML-code ziet dat er als volgt uit:

(020) 123 45 67

Bankrekeningnummers

Analoog aan de adviezen voor telefoonnummers is het schrijven van bankrekeningnummers ook beter om deze te groeperen in groepjes van 2 of 3 cijfers. Gebruikelijk is om dan tussen de groepjes een punt te plaatsen, bijvoorbeeld:

U kunt het bedrag storten op rekening 123.23.23.32.23.

Datumaanduiding

4 september 2010 is kunnen we schrijven als 4-9-2010, maar Amerikaanse lezers zullen dit interpreteren als 9 april 2010. Het probleem is dat het internationaal verschilt waar de maand en de datum geplaatst worden.

Om dit probleem te voorkomen is het een goed gebruik om de maand tekstueel weer te geven.

Hieronder een voorbeeld van de site www.rijksoverheid.nl icoontje voor externe site waar dit probleem zich voordoet (links) en daarnaast (rechts) de aangepaste vorm waar de datumaanduiding wel goed is.

weergave datum met maand in cijfers
Maand geschreven in cijfers,
datum is niet duidelijk voor iedereen.		   weergave datum met maand in tekst
Maand geschreven in tekst,
datum is duidelijk voor iedereen.

Voor voetnoten geen afwijkende opmaak

Voetnoten zijn verwijzingen naar bronnen of andere teksten, zoals we ook gebruiken in deze tekst. Eigenlijk zijn de voetnoten een soort voorlopers van de hyperlinks en zijn ze in webpagina's grotendeels vervangen door hyperlinks. Toch zijn ze ook in online teksten vaak wel nuttig, want veel links in een lopende tekst kunnen het lezen ook onrustig maken. Bij het verwijzen naar bronnen bij een artikel gaat het eerder om verantwoording dan om het informeren van de lezer met extra inhoud. Juist dit verschil - verantwoorden in plaats van informeren - maakt dat het gebruiken van voetnoten zinvol kan zijn.

Ons advies is een verwijzing in dezelfde lettergrootte te plaatsen als de bodytekst en op dezelfde hoogte (dus niet in superscript).

Adviezen gelden voor alle digitale content

De adviezen die hierboven zijn gegeven zijn niet alleen van belang bij websites, maar gelden voor alle digitale content, dus ook voor:

Gelden de aanbevelingen ook voor printcontent?

Zou het zo zijn dat deze aanbevelingen voor het schrijven van getallen en cijfers ook goed zijn voor content die op papier verschijnt? En dat ze ook van toepassing blijken voor de content in gedrukte kranten, brochures en boeken? Wij denken van wel. Wij zijn benieuwd of er gericht onderzoek naar is gedaan. Het is aannemelijk dat ook dit een van de taaltrends is die we online zien ontstaan, en die vervolgens ook van invloed blijken op de Nederlandse taal in het algemeen. Zoals dat voor de trend geldt dat de formele schrijftaal steeds vaker plaats moet maken voor de zogenoemde "verzorgde spreektaal".

Voor wie zijn deze adviezen?

Wij hebben laten zien dat de geadviseerde omgang met cijfers en getallen de toegankelijkheid verhoogt voor gebruikers van spraak- en braille-uitvoer. Maar het belang van prettig leesbare content is voor iedere bezoeker van een site groot. Het vereenvoudigen van tekst blijkt volgens onderzoek (9) van Nielsen onder zowel hoog- als laaggeletterden aanzienlijk bij te dragen aan de leesbaarheid en effectiviteit van de aangeboden informatie. Voor alle doelgroepen, en voor de hoger geletterden nog het meest.

Bronnen:

  1. Jakob Nielsen, iPad and Kindle Reading Speeds icoontje voor externe site
  2. Jakob Nielsen, Show Numbers as Numerals When Writing for Online Readers icoontje voor externe site
  3. Wikipedia: Cijfer icoontje voor externe site
  4. Wikipedia: Getal (Wiskunde) icoontje voor externe site
  5. Genootschap Onze taal: Getallen in letters of cijfers? icoontje voor externe site
  6. 2 use it: Structureer je webtekst in 10 stappen
  7. Taaladvies.net: 1°, 2°, 3° / 1e, 2e, 3e / 1ste, 2de, 3de / 1e, 2e, 3e icoontje voor externe site
  8. Taaladvies.net: Telefoonnummers in Nederland icoontje voor externe site
  9. Jakob Nielsen, Lower-Literacy Users icoontje voor externe site
  10. Afbeelding "8 of acht": www.zuzet.be icoontje voor externe site

Meer weten?

Neem contact met ons op via het contactformulier.

Alle artikelen